4.1 Әлемдік ауқымда өсіп келе жатқан экономика (ЖІӨ көрсеткіштері)
- Әлемдегі 12-ші ірі экономика: 2003–2024 жылдар аралығындағы рекордтық экономикалық өсімнің нәтижесінде Түркия сатып алу қабілетінің паритеті (PPP) бойынша есептелетін жалпы ішкі өнім көлемі жөнінен әлемде 18-орыннан 12-орынға көтерілді.
- Триллион долларлық экономика: Ел экономикасының жалпы көлемі (ЖІӨ) соңғы 22 жылда айтарлықтай өсіп, 2002 жылғы 238 миллиард АҚШ долларынан 2024 жылы 1 358 миллиард АҚШ долларына (1,35 триллион АҚШ доллары) жетті.
4.2 Өңірлік бәсекелестерден жоғары экономикалық өсім қарқыны
- Орташа жылдық өсім – 5,3%: 2002–2024 жылдар аралығында Түркияның жалпы ішкі өнімі жылына орта есеппен 5,3% өсті. Бұл көрсеткіш бойынша Түркия Польша (3,7%), Румыния (3,4%) және Мажарстан (2,1%) сияқты көптеген дамушы Еуропа елдерін басып озды.
- Өсімнің негізгі қозғаушы күштері: Түркия экономикасының тұрақты өсуі қуатты ішкі нарыққа, инвестициялар мен экспортты үздіксіз дамытып отырған кәсіпкерлікке негізделген жеке секторға сүйенеді.
4.3 Төмен тәуекел деңгейі: Қатаң фискалдық тәртіп және мемлекеттік қарыз
- Төмен мемлекеттік қарыз (23%): Инвесторлар елдің тәуекел деңгейін бағалау кезінде назар аударатын негізгі көрсеткіштердің бірі – мемлекеттік қарыздың жалпы ішкі өнімге қатынасы. Қатаң фискалдық саясаттың нәтижесінде бұл көрсеткіш 2002 жылғы 70%-дан астам деңгейден 2024 жылы шамамен 23%-ға дейін төмендетілді.
- Еуропалық Одақтың орташа көрсеткішінен төмен: Түркияның мемлекеттік қарызы мен бюджет тапшылығының көрсеткіштері Еуропалық Одақтың (ЕО-27) орташа деңгейімен салыстырғанда анағұрлым тұрақты әрі орнықты қаржылық құрылымды көрсетеді.
4.4 Әлемдік нарықтарға шығатын қуатты экспорттық әлеует
- Рекордтық экспорт көлемі: Соңғы 22 жылда Түркияның тауар экспорты жылдық орташа жиынтық өсім қарқыны (CAGR) бойынша 9,4% өсіп, әлемдік орташа көрсеткіштен (6,1%) асып түсті. Экспорт көлемі 36 миллиард АҚШ долларынан 262 миллиард АҚШ долларына дейін ұлғайды.
- Әлемдік саудадағы үлестің артуы: Түркия әлемдік экспорттағы үлесін 2002 жылғы 0,6%-дан 2024 жылы 1%-дан жоғары деңгейге дейін арттырды.
- Экспорт құрылымының әртараптандырылуы: Елдің өнімдік және салалық әртараптандыруының нәтижесінде жылдық экспорт көлемі 1 миллиард АҚШ долларынан асатын өнім топтарының саны 2002 жылғы 9 өнім тобынан 2024 жылы 53 өнім тобына дейін өсті.
4.5 Жұмыспен қамту әлеуеті және еңбек нарығының серпінділігі
- 11 миллион жаңа жұмыс орны: 2003–2024 жылдар аралығында Түркияда 15–64 жас аралығындағы халық үшін шамамен 11 миллион жаңа жұмыс орны құрылды. Бұл еңбек нарығы мен өнеркәсіп салаларының жоғары серпінділігін көрсетеді және жұмыспен қамту өсімі бойынша Түркияның көптеген бәсекелес елдерден озық екенін дәлелдейді.