7.1 Girişimcilik Türleri
Kendi işinizi kurmadan önce, uygun girişimcilik faaliyeti formunu seçmeniz önemlidir. Bu seçim; ticaret, eğitim, muhasebe gibi faaliyet göstermeyi planladığınız alana bağlı olarak değişiklik gösterir.
7.1.1 Bireysel Girişimci (Şahıs Şirketi)
En basit ve en popüler iş modellerinden biri Bireysel Girişimciliktir (IE). Kazakistan’da bir bireysel girişimcilik kaydını, devlet kurumlarını ziyaret etmenize gerek kalmadan hızlıca gerçekleştirebilirsiniz. Faaliyete başlama bildirimini aşağıdaki kanallardan birisi üzerinden sunmanız yeterlidir:
- Elektronik Devlet Portalı (eGov.kz)
- İkinci derece (ticari) bankaların mobil uygulamaları
- Devlet bilgi sistemi (e-license.kz)
Kimler bireysel girişimci işletmesi açabilir?
- Kazakistan vatandaşları ve etnik Kazak olan “Kandaşlar”.
- Kazakistan Cumhuriyeti’nde kalıcı olarak ikamet eden Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) ülkelerinin (Rusya, Tacikistan, Kırgızistan, Belarus, Ermenistan) vatandaşları.
Bir bireysel girişimci işletmesi; kişisel (tek bir kişi tarafından yürütülen) veya ortaklaşa (birkaç kişi tarafından yönetilen) olabilir.
7.1.2 Sınırlı Sorumlu Ortaklık (Limited Şirket – LLP)
İşinizi bir ortakla yapmayı; parayı, bilgiyi ve emeği birlikte yatırmayı planlıyorsanız, en iyi seçenek bir Sınırlı Sorumlu Ortaklıktır (LLP).
Sınırlı sorumlu bir şirket ile bireysel girişimcilik arasındaki temel farklar şunlardır:
- Elektronik dijital imza kullanılarak gov.kz üzerinden adalet makamlarına tescil yapılması zorunludur.
- İstatistik kurumlarına rapor sunulması zorunludur.
- Şirket ana sözleşmesi (tüzük) zorunludur; ana sözleşme olmadan banka hesabı açılamaz veya devlet hizmetleri alınamaz.
LLP (Limited Şirket) şu alanlarda faaliyet gösterebilir:
- Hizmet sunumu.
- Mal üretimi ve işlenmesi.
Aşağıdakiler gibi bazı faaliyet alanları ise lisans alınmasını gerektirir:
- İnşaat.
- Alkollü içecek satışı.
LLP’nin Sermayesi (Öz Kaynağı) Bir LLP tescil etmek için kurucular tarafından taahhüt edilen/yatırılan tutarı ifade eden bir sermayeye ihtiyaç vardır. Bu tutar, ortakların şirketteki payını belirler ve cari giderler (kira, ham madde, faturalar vb.) için kullanılamaz. Ekonomik kriz dönemlerinde bile bu sermaye tutarı LLP’nin hesabında kalmalıdır. Şirketin tasfiyesi durumunda bu para borçların ödenmesinde kullanılabilir.
Bireysel girişimcilik ile sınırlı sorumlu şirket arasındaki seçim; hedeflerinize, işinizin ölçeğine ve yönetim tercihlerinize bağlıdır.
7.2 Küçük İşletmeler İçin Vergilendirme Rejimleri
Bir işletme tescil edilirken, uygun vergi rejiminin seçilmesi büyük önem taşır. Kazakistan’da iki temel vergi rejimi bulunmaktadır:
- Genel vergilendirme usulü.
- Özel vergi rejimleri (ÖVR).
7.2.1 Genel Vergilendirme Rejimi
Bu rejim, gelir vergisini standart şemaya göre hesaplayan küçük işletmeler tarafından kullanılır.
- Vergi oranı, net kârın yüzde 10’udur (gelirden giderlerin düşülmesiyle kalan tutar).
- Gider olarak kabul edilebilecek harcamalar; mal alımı, kira, maaşlar, iletişim ve diğer resmi işletme giderleridir.
- Ödeme dönemi: Yılda bir kez (ertesi yılın 31 Mart tarihine kadar).
- Ayrıca, 1C (muhasebe) programında resmi muhasebe kayıtlarının tutulması zorunludur.
Bu model genellikle cirosu büyük olan ve giderlerini resmi belgelerle kanıtlayabilen işletmeler tarafından tercih edilir.
7.2.2 Özel Vergi Rejimleri (ÖVR)
Vergi Kanunu, küçük işletmeleri desteklemek amacıyla basitleştirilmiş vergi rejimleri öngörmüştür. Bu rejimler, vergi yükünü azaltmaları ve raporlamayı kolaylaştırmaları nedeniyle oldukça avantajlıdır.
Temel Özel Vergi Rejimi Türleri:
7.2.2.1 Patent esasına dayalı rejim.
- Özel bir mobil uygulama kullanımına dayalı rejim.
7.2.2.3 Basitleştirilmiş beyanname esasına dayalı rejim.
7.2.2.4 Sabit indirim kullanımına dayalı rejim.
Gelin, her birini daha detaylı inceleyelim:
7.2.2.1 Patent Esasına Dayalı ÖVR
- Yalnızca yanında sigortalı/ücretli çalışan istihdam etmeyen bireysel girişimciler için uygundur.
- 32 farklı faaliyet türü için geçerlidir (örneğin; özel ders, tamirat hizmetleri, fotoğrafçılık vb.).
- Vergi oranı, tahmini gelirin %1’idir (vergi peşin olarak ödenir).
7.2.2.2 Özel Mobil Uygulama Kullanımına Dayalı ÖVR
- Yanında ücretli çalışan istihdam etmeyen bireysel girişimciler için uygundur.
- Yıllık gelir 3.528 Aylık Hesaplama Endeksi (AHE) tutarını aşmamalıdır.
- 33 farklı faaliyet türünü kapsar.
- Vergi oranı, gerçekleşen gelirin %1’idir.
7.2.2.3 Basitleştirilmiş Beyanname Esasına Dayalı ÖVR
- En fazla 30 çalışanı olan girişimciler içindir.
- Yıllık gelir 24.038 AHE tutarını aşmamalıdır.
- Vergi oranı, toplam gelirin %3’üdür (giderler düşülmeden hesaplanır).
- Beyanname ve raporlar altı ayda bir sunulur.
- En sık ticaret, hazır yemek/restoran (catering) ve hizmet sektörlerinde kullanılır.
7.2.2.4 Sabit İndirim Kullanımına Dayalı ÖVR
- Belgeyle kanıtlanmasına gerek olmaksızın, yıllık gelirin %30’u oranında vergi matrahının düşürülmesine olanak tanır.
- Ayrıca bordro/maaş toplamının %200’ü oranında bir indirim de mümkündür.
- Ciro (144.184 AHE) ve çalışan sayısı (50 kişiye kadar) için daha yüksek limitler belirlenmiştir.
- Toptan ve perakende ticaret, inşaat ve hizmet sektörleri için uygundur.
- Yazar kasa (yazarkasa cihazı) kullanımı zorunludur!
Seçilen vergi rejiminden bağımsız olarak, nakit veya kartla yapılan ödemelerde bir kontrol yazar kasası kullanılması zorunludur.
7.3 Yazar Kasa Seçenekleri:
- Standart yazar kasa: Fiziksel bir cihazdır.
- Mobil yazar kasa: Akıllı telefona yüklenen bir uygulamadır.
Önemli Not: Yazar kasa, müşterilerle çalışmaya başlamadan önce mutlaka resmî olarak tescil ettirilmelidir!
Kaynak: https://www.gov.kz/